نازل شدن کلام در نوحهها

______________________________________________________________________________

فرهنگ شیعی و فضای حاکم بر محافل و هیئتxadهای مذهبی، ادامه سنتxadهای پسندیده بزرگانی است که قرنxadها پرچم محبت اهل بیت علیهمالسلام را بر دوش کشیدهxadاند و در این راه از جان و مال خویش دریغ نداشتهxadاند.

محافل و هیئتxadهای مذهبی از دیرباز محل عرضه شعر، نوحه، مدیحهسرایی و منقبتxad خوانی بوده است. برخی از شعرها، نوحهxadها و سرودهxadهای دیگر، از آغاز برای عرضه در محافل مذهبی ساخته میxadشود و برخی دیگر به تناسب حال و مقام مجلس مورد نظر از میان سرودهxadهای موجود در دفترها و دیوانxadها انتخاب میxad گردد. در گذشته، ذاکران و نوحهخوانان به اقتضای کار خود، با ظرایف و دقایق سخنوری و شعر آشنا بودند و حتی گروهی از ایشان،ذوق سرودن داشتند و چه بسیار چکامهxadهای مطول که از بر داشتند و در هیئتxadها به آوای خوش می خواندند و جانxadها را مینواختند.

در گذشته، ارتباط شاعران با نغمهxadخوانان مذهبی به گونهxadای بود که صلابت، سلامت و سلاست سخن، اولویت داشت و بر این بنیان، شاعران بودند که ذاکران را در برگزیدن کلام مناسب یاری میxadکردند. اما سالیانی است که مداحان و ذاکران، عمود خیمه محافل مذهبی شدهxadاند و نه تنها شاعران که حتی علما و منبریxadها، در زمره حاشیهنشینان و ملازمان ایشان محسوب میxadشوند. این است که در انتخاب کلام و حتی در هنگام ساخته شدن شعر و نوحه، منویّات و پسند مداحان بر همه چیز مقدم است، حتی بر ظرایف سخنوری و اصول اولیه هنر شاعری، و به جای آنxadها شورآفرینی، تأثیرگذاری آنی و سطحی، سهلالوصول بودن کلام و شگفتکاریxadهای دیگر برای جلب نظر مخاطبان پرشمار و کم حوصله، اهمیت یافته است.

این وضعیت، حاصل مجموعهxadxadای از تحولات اجتماعی است که احصای آنxadها نه در حوزه تخصص من است و نه در مجال و حوصله این نوشته کوتاه، اما این قدر هست که شرایط به گونهxadای فراهم آمده که اینک نازلxadترین سطح پسند و ذوق مخاطبان پرشمار، معیار اصلی شکلگیری بسیاری از سرودهxadهایی است که در محافل بزرگ و با اجرای مداحان مشهور عرضه می xadشود.

نازل شدن تدریجی کلام در نوحهxadها و حرکت اشعار و سرودهxadها به سمت ابتذال زبانی و معنایی در سالxadهای اخیر شتاب بیشتری گرفته است و به نظر میxadرسد که جاذبه رسانهxadهای جدید و سرعت، سهولت و نیز وسعت انتشار آثار و اجراهای سطحی و پرشور و هیجان چنان سرگرم کننده بوده است که مجالی برای تأمل و بازنگری در این موضوع خطیر باقی نگذاشته است.

فرهنگ شیعی و فضای حاکم بر محافل و هیئتxadهای مذهبی، ادامه سنتxadهای پسندیده بزرگانی است که قرنxadها پرچم محبت اهل بیت علیهمالسلام را بر دوش کشیدهxadاند و در این راه از جان و مال خویش دریغ نداشتهxadاند. پس موضوع خطیری از این دست، نباید دستخوش روزمرگی، پسندها و هوسxadهای این و آن شود.
اگر مداحی، منقبتخوانی و ذاکری با فرهنگ شیعی و میراث ارزشمند دفاع از حریمxadهای اعتقادی پیوندی نداشت، تبعیت برخی مداحان از پسند مخاطبان و مشتریانxadشان، چندان ناشایست نبود. چنان که در بازار موسیقی عامهپسند چنین است، خوانندگان چیزی را میxadخوانند که مورد پسند مشتریان است و خریدار دارد.

اما تحولات شکلی و محتوایی اشعار و نغمات هیئتxadهای مذهبی نباید تابع منطق سوداگرانه عرضه و تقاضا باشد، زیرا مداحی اهل بیت علیهمالسلام مانند موسیقی عامهپسند نیست، یعنی نه برای لذتبردن مخاطبان است، نه به قصد سرگرمی و نه برای چهرهسازی و کسب شهرت مداحان و ذاکران و رونق بازار این و کسادی بازار آن دیگری.
این شاخه از هنر شیعی، مانند دیگر نهادها و نمادهای فرهنگی شیعه، درخدمت ترویج معارف اهل بیت علیهمالسلام و احیای ارزشxadهای معنوی و اعتلای فرهنگی و فکری مخاطبان است. بنابراین نمیxadتواند از طریق آثار نازل و شیوهxadهای مبتذل و تبعیت از پسندها و هوسxadهای مخاطبان پرشمار و کم حوصله، راه به جایی ببرد.

دعبل، چهارشنبه ۲۰ ارديبهشت ۱۳۹۶

http://deabel.org/vdcftedm.w6dyxagiiw.html