تاثیر واقعه عاشورا در شعر و ادبیات ایران با حضور افشین علا و کاکایی(1)

.

.

شفقنا- ریحانه حیدری: شعر یکی از لطیف ترین هنرهای مردم ایران زمین است که در قرون مختلف ایرانیان از آن برای بیان ارادت، عشق، تنفر و … استفاده می کردند. مدح حضرت علی(ع) و امام حسین(ع) از نمونه های بارز اظهار لطف شاعران نسبت به ائمه اطهار(ع) است. شعر آیینی ما با افت و خیزهایی روبرو بوده است و گذر زمان ادبیات را هم بی نصیب نگذاشته است. ر همین زمینه خبرنگار شفقنا میزگردی تحت عنوان «تاثیر واقعه عاشورا در شعر و ادبیات ایران» با حضور عبدالجبار کاکایی و افشین علا برگزار کرده است.

عبدالجبار کاکایی با نگاهی تاریخی به وضعیت شعر آیینی می پردازد و به شعر معاصر ایران هم نگاهی دارد، او معتقد است: یکی از مشکلات نام گذاری شعر آیینی یا شعر عاشورایی این است که تولیدات ما را محدود می کند. ما وقتی می‏گوییم شعر عاشورایی یعنی فقط شعرهایی عاشورایی هستند که مستقیماً به محور عاشورا پرداختند در حالی که ادبیات ما ممکن است متأثر از فرهنگ عاشورا باشد اما هیچ جلوه‏ زبانی و لفظی نداشته باشد، مثلاً شاعر ایرانی که مسلمان و شیعه است وقتی راجع به ادب در شعر خود یک قطعه، قصیده می‏گوید او متاثر از یک فرهنگ عاشورایی است که در پس زمینه ذهن او قرار دارد.

افشین علا بیشتر از نگاه تاریخی، به امروز شعر آیینی توجه دارد و نگرانی هایی نسبت به غلبه فضای مداحی بر شاعرانگی دارد و می گوید: ما می توانیم با استفاده از شعر در خدمت دین اسلام و مکتب اهل بیت(ع) باشیم و آثار ما هدیه ‏ای است که به آنها تعلق می‏گیرد و وقتی ممدوحان ما چنین شخصیت ‏های گران سنگی هستند قطعاً هدایای ما هم باید برازنده‏ آنها باشد. بنابراین باید سخت تر، پیراسته تر، وزین‏تر در حیطه‏ شعر آیینی کار کنیم؛ مخصوصاً با آفاتی که به مرور اضافه شده است. مثل غلبه‏ مداحی بر شعر، فضای مداحی بر شعر، غلبه گرایش به نوحه خوانی و مرثیه سرایی بر شاعرانگی کلام.

در ادامه متن قسمت اول میزگرد شفقنا با حضور عبدالجبار کاکایی شاعر و منتقد ادبی و افشین علا شاعر را می خوانید:

*واقعه‏ عاشورا تاثیر زیادی در همه‏ی ارکان فرهنگی و اجتماعی ایران داشته، این اتفاق چه تاثیری در ادبیات و شعر ایران گذاشته است؟

عبدالجبار کاکایی: در سده‏ اول و دوم هجری حکومت‏ های محلی که در حوزه‏ امپراتوری شرق اسلام، یعنی منطقه ایران و ماوراء النهر تشکیل می‏شد معمولاً تحت نفوذ خلفای مرکز بودند؛ این حکومت‏ها به دلیل تمایلشان به حفظ و حراست از مطالبات نظام ‏های سیاسی وابسته، اجازه نمی‏ دادند کسی راجع به این محور ورود و از این مقوله دفاع کند. از طرفی هر شاعری برای اینکه اثرش شنیده شود ناگزیر بود به طریقی خودش را به دربار برساند و در پناه حمایت حاکم‏ ها